{"id":796,"date":"2025-03-06T23:42:53","date_gmt":"2025-03-06T22:42:53","guid":{"rendered":"https:\/\/bezpieczna-przestrzen.pl\/?p=796"},"modified":"2025-03-06T23:42:55","modified_gmt":"2025-03-06T22:42:55","slug":"ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/","title":{"rendered":"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci"},"content":{"rendered":"\n

Zapis wywiadu udzielonego Centrum CBT w listopadzie 2024<\/em><\/p>\n\n\n\n

Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego (PTSD) to powa\u017cne zaburzenie psychiczne, kt\u00f3re mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y traumatycznego wydarzenia. To, co kiedy\u015b by\u0142o uwa\u017cane za rzadkie schorzenie, dzi\u015b jest coraz lepiej rozumiane i diagnozowane. PTSD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia, relacje mi\u0119dzyludzkie i zdolno\u015b\u0107 do funkcjonowania w codziennych sytuacjach.
W wywiadzie psycholo\u017cka Monika Wici\u0144ska, przybli\u017ca si\u0119 specyfik\u0119 tego zaburzenia. Omawia jego przyczyny, charakterystyczne objawy, wp\u0142yw na \u017cycie codzienne oraz dost\u0119pne metody leczenia. Zrozumienie PTSD jest pierwszym krokiem do jego przezwyci\u0119\u017cenia i odzyskania kontroli nad w\u0142asnym \u017cyciem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zapraszamy do lektury!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Czym s\u0105 zaburzenia stresu pourazowego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jak sama nazwa wskazuje, jest to zaburzenie, tym samym jest to stan odbiegaj\u0105cy od normy. Zaburzenie stresu pourazowego, w skr\u00f3cie PTSD (Post Traumatic Stress Disorder) to zestaw objaw\u00f3w o okre\u015blonym nasileniu i czasie trwania, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0107 wprost- utrudnia \u017cycie.<\/p>\n\n\n\n

Co kilka, kilkana\u015bcie lat okre\u015blane s\u0105 kolejne klasyfikacje zburze\u0144 i kryteri\u00f3w, kt\u00f3re pozwalaj\u0105 na ich zdiagnozowanie. Obecnie odwo\u0142ujemy si\u0119 do ICD-10 i DSM-5, ale coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 ju\u017c nawi\u0105zania do najnowszej europejskiej klasyfikacji ICD-11, kt\u00f3ra uznawana jest za rewolucyjn\u0105 w kilku obszarach. W obszarze PTSD wprowadzone zosta\u0142o nowe rozpoznanie dla os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y wielokrotnych traum complex PTSD. W objawach PTSD rewolucji nie ma, opis objaw\u00f3w jest podobny, do tych kt\u00f3re proponuje DSM-5.<\/p>\n\n\n\n

Poni\u017cej przytocz\u0119 przyk\u0142adowe opisy objaw\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Wyst\u0105pienie do\u015bwiadczenia o charakterze traumatycznym. Osoba nara\u017cona by\u0142a na dzia\u0142anie stresora psychicznego lub fizycznego o wyj\u0105tkowej sile, z zagro\u017ceniem \u017cycia, powa\u017cnym zranieniem lub zagro\u017ceniem integralno\u015bci fizycznej lub psychicznej w\u0142asnej lub bycie bezpo\u015brednim \u015bwiadkiem takiego zagro\u017cenia u innych os\u00f3b.<\/li>\n\n\n\n
  2. Ponowne prze\u017cywanie do\u015bwiadczenia traumatycznego w postaci natr\u0119tnych my\u015bli, wspomnie\u0144, flashback\u00f3w, koszmar\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n
  3. Unikanie bod\u017ac\u00f3w i emocji skojarzonych z do\u015bwiadczeniem traumatycznym, najcz\u0119\u015bciej l\u0119ku.<\/li>\n\n\n\n
  4. Pobudzenie zwi\u0105zane z podwy\u017cszeniem czujno\u015bci uk\u0142adu nerwowego, aby w por\u0119 unikn\u0105\u0107 tego, co przypomina traum\u0119, a wi\u0119c bod\u017ac\u00f3w przypominaj\u0105cych, co w konsekwencji utrzymuje l\u0119k.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Powy\u017csze objawy utrudniaj\u0105 funkcjonowanie, np. zaburzaj\u0105 sen, ograniczaj\u0105 aktywno\u015b\u0107, pogarszaj\u0105 koncentracj\u0119, wywo\u0142uj\u0105 irytacj\u0119, wp\u0142ywaj\u0105 na relacje z innymi. Wyst\u0119puj\u0105 w okresie po co najmniej 1 miesi\u0105cu od do\u015bwiadczenia traumatycznego.  W okresie do 1 miesi\u0105ca m\u00f3wimy o Zaburzeniu Stresu Ostrego, kt\u00f3ry w wi\u0119kszo\u015bci (tak, na szcz\u0119\u015bcie w wi\u0119kszo\u015bci) przypadk\u00f3w nie przekszta\u0142ca si\u0119 w PTSD.<\/p>\n\n\n\n

    Przy zaburzeniach stresu pourazowego wyst\u0119puj\u0105 do\u015b\u0107 cz\u0119sto zaburzenia dysocjacyjne, kt\u00f3re s\u0105 osobnym rozpoznaniem, tzw. trandiagnostycznym, to znaczy wyst\u0119puj\u0105 te\u017c przy innych zaburzeniach, np. osobowo\u015bci typu borderline. Do najcz\u0119stszych nale\u017cy depersonalizacja, czyli przewlek\u0142e lub nawracaj\u0105ce wra\u017cenie oddzielenie si\u0119 od siebie, poczucie bycia zewn\u0119trznym obserwatorem i derealizacja, przewlek\u0142e lub nawracaj\u0105ce poczucie nierealno\u015bci otoczenia. Wa\u017cne jest nat\u0119\u017cenie objawu i jego powtarzalno\u015b\u0107, uczucie derealizacji i depersonalizacji, np. podczas d\u0142ugiej jazdy samochodem, co zdarza si\u0119 ka\u017cdemu.<\/p>\n\n\n\n

    Mamy dobre, naturalne mechanizmy radzenia sobie z trudnymi do\u015bwiadczeniami, ale zale\u017cy to od kilku czynnik\u00f3w, mi\u0119dzy innymi od rodzaju stresora. I tak dla przyk\u0142adu, du\u017co lepiej poradzimy sobie z wypadkiem komunikacyjnym, ni\u017c z do\u015bwiadczeniem wojny czy molestowania seksualnego w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n

    Czy trauma jest czym\u015b innym ni\u017c PTSD?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Tak, trauma to potoczne okre\u015blenie do\u015bwiadczenia o charakterze traumatycznym, czyli zdarzenie, kt\u00f3re zagra\u017ca \u017cyciu lub powa\u017cnie zagra\u017ca zdrowiu danej osoby lub bliskim tej osoby. Trauma (z greckiego) to rana, uraz. St\u0105d cz\u0119ste pomy\u0142ki pomi\u0119dzy okre\u015blenia traumatolog, czyli osoba lecz\u0105ca urazy ko\u015bci i psychotraumatolog, czyli osoba prowadz\u0105ca terapi\u0105 os\u00f3b, kt\u00f3re cierpi\u0105 na zaburzenia b\u0119d\u0105ce wynikiem do\u015bwiadczenie traumatycznego.<\/p>\n\n\n\n

    W wyniku jakich do\u015bwiadcze\u0144 mo\u017ce wykszta\u0142ci\u0107 si\u0119 zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    DSM5 podaje nast\u0119puj\u0105ce przyk\u0142ady. S\u0105 to m.in. do\u015bwiadczenie nara\u017cenia na dzia\u0142anie wojenne \u017co\u0142nierza lub cywila, przemoc fizyczna (napa\u015b\u0107 rabunkowa, maltretowanie w dzieci\u0144stwie), przemoc lub zagro\u017cenie przemoc\u0105 seksualn\u0105, zmuszanie do czynno\u015bci seksualnych, gwa\u0142t, porwanie, bycie przetrzymywanym jako zak\u0142adnik, tortury, katastrofy naturalne i spowodowane przez cz\u0142owieka. Wypadki komunikacyjne z ci\u0119\u017ckimi nast\u0119pstwami. Do\u015bwiadczeniem traumatycznym mo\u017ce by\u0107 bycie obserwatorem ci\u0119\u017ckiego uszkodzenia cia\u0142a, gwa\u0142townej \u015bmierci, wykorzystania i zn\u0119cania seksualnego, bycie \u015bwiadkiem samob\u00f3jstwa, bycie \u015bwiadkiem dramatycznego klinicznego stanu w\u0142asnego dziecka.<\/p>\n\n\n\n

    Moim zdaniem szczeg\u00f3lnie ci\u0119\u017ckim przypadkiem traumatycznego do\u015bwiadczenia dla dziecka i rodzic\u00f3w jest skrajne wcze\u015bniactwo. Nie jest do\u015bwiadczeniem traumatycznym ekspozycja za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w elektronicznych, chyba, \u017ce ekspozycja jest zwi\u0105zana z wykonywan\u0105 prac\u0105. Nie uwa\u017ca si\u0119 za do\u015bwiadczenie traumatyczne choroby onkologicznej ze wzgl\u0119du na bardzo r\u00f3\u017cny przebieg i rokowania. Jednak, tak jak wspomnia\u0142am na pocz\u0105tku, klasyfikacje si\u0119 zmieniaj\u0105 i te przyk\u0142ady nie wyczerpuj\u0105 i nie zamykaj\u0105 listy traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n

    Za traumatyczne stresory uznajemy kataklizmy, wypadki, gwa\u0142ty. Czy mo\u017cemy do nich zaliczy\u0107 tak\u017ce rozw\u00f3d?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ju\u017c znaj\u0105c definicj\u0119 do\u015bwiadczenia traumatycznego, wiemy, \u017ce rozw\u00f3d nie jest traum\u0105, bo nie stanowi zagro\u017cenia \u017cycia. Jest na pewno wydarzeniem bardzo stresuj\u0105cym, cz\u0119sto krytycznym w \u017cyciu osoby, ale wg obecnie ustalonych kryteri\u00f3w nie jest do\u015bwiadczeniem granicznym. Objawy osoby przechodz\u0105cej przez trudny rozw\u00f3d mog\u0105 by\u0107 podobne do objaw\u00f3w PTSD, podobnie, jak przy diagnozie powa\u017cnej choroby, emigracji, du\u017cych zmian w \u017cyciu. Wtedy rozpoznajemy zaburzenie adaptacyjne, przygotowujemy konceptualizacj\u0119 i wybieramy odpowiedni spos\u00f3b oddzia\u0142ywania terapeutycznego.<\/p>\n\n\n\n

    Jak wygl\u0105da \u017cycie cz\u0142owieka z zaburzeniami stresu pourazowego? Jak widzi \u015bwiat?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Zaburzenie stresu pourazowego ma r\u00f3\u017cne nat\u0119\u017cenie, zatem niekt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 odczuwa\u0107 poszczeg\u00f3lne objawy: ponowne prze\u017cywanie, unikanie, pobudzenie w spos\u00f3b nieco bardziej subtelny i b\u0119d\u0105 pr\u00f3bowa\u0107 radzi\u0107 sobie poprzez za\u017cywanie lek\u00f3w na sen, alkoholu, b\u0119d\u0105 wymaga\u0107 od bliskich, aby zachowywali si\u0119 w jaki\u015b okre\u015blony spos\u00f3b i b\u0119d\u0105 funkcjonowa\u0107 pozornie poprawnie. Inni mog\u0105 paradoksalnie anga\u017cowa\u0107 si\u0119 w zachowania ryzykowne. Taki rodzaj przetrwani, czyli zmiany w funkcjonowaniu o niewielkim nat\u0119\u017ceniu nazwiemy \u201eprzetrwaniem z uszkodzeniem\u201d. U innych natomiast PTSD uniemo\u017cliwi jazd\u0119 samochodem, prac\u0119 zawodow\u0105, doprowadzi do rozpadu relacji, czy nawet wychodzenie z domu i to b\u0119dzie zdecydowanie pogorszenie funkcjonowania. Warto tu jeszcze wspomnie\u0107 o trzeciej drodze: rozw\u00f3j potraumatyczny. Kiedy osoba w\u0142\u0105czy trudne do\u015bwiadczenie w lini\u0119 \u017cycia, prze\u017cyje emocje, kt\u00f3rych uk\u0142ad nerwowy pocz\u0105tkowo nie by\u0142 w stanie przetworzy\u0107, bo by\u0142y za silne, zachowa przekonanie, \u017ce to do\u015bwiadczenie nie definiuje i nie generalizuje przekona\u0144 ani o osobie, ani innych ludziach, ani porz\u0105dku \u015bwiata, to do\u015bwiadczenie traumatyczne mo\u017ce skutkowa\u0107 poczuciem rozwoju, wi\u0119kszej refleksji, dobrym przewarto\u015bciowaniem w \u017cyciu. Zanim jednak do tego dojdzie, to osoby z PTSD ulegaj\u0105 za\u0142amaniu fundamentalne przekonania na temat siebie, innych ludzi i \u015bwiata. I tak osoba, kt\u00f3ra do\u015bwiadczy\u0142a gwa\u0142tu mo\u017ce zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107: \u201eto moja wina\u201d, \u201eju\u017c na zawsze b\u0119d\u0119 brudna\u201d, \u201ejestem nikim\u201d, \u201einni ludzie krzywdz\u0105\u201d, \u201enie mog\u0119 nikomu zaufa\u0107\u201d, \u201e\u015bwiat jest niebezpieczny\u201d. Celem terapii jest zmiana, uelastycznienie tych przekona\u0144, np. mimo tego, co mnie spotka\u0142o nadal mog\u0119 ufa\u0107 ludziom, mog\u0119 czu\u0107 si\u0119 bezpiecznie. Trzeba pami\u0119ta\u0107 te\u017c o tym, \u017ce traumatyczne do\u015bwiadczenie dotyka jednocze\u015bnie my\u015blenia, emocji i reakcji fizjologicznych i w tych obszarach ca\u0142y czas nieprzetworzone \u201epracuje\u201d, czyli \u017cycie tych os\u00f3b wygl\u0105da tak, jakby raz po raz to zdarzenie si\u0119 wydarza\u0142o ponownie: my\u015bl\u0105 to samo, czuj\u0105 to samo, ich cia\u0142o reaguje tak samo. Dlatego tak bardzo staraj\u0105 si\u0119 tego unika\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Czy zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego mo\u017ce ujawni\u0107 si\u0119 po latach od traumatycznego zdarzenia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Tak, mo\u017ce. Wtedy m\u00f3wimy o PTSD o op\u00f3\u017anionym pocz\u0105tku. Warto tu jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce celem terapeuty jest w jak najlepszym stopniu zrozumienie, co si\u0119 dzieje z klientem, co jest jego problemem i oczywi\u015bcie postawienie diagnozy, bo ona warunkuje dob\u00f3r w\u0142a\u015bciwego sposobu oddzia\u0142ywania, ale nie dopasowanie klienta do diagnozy. Patrz\u0105c na kryteria diagnostyczne, to najbardziej specyficzne jest wyst\u0105pienie stresora traumatycznego. Bo bez stresora traumatycznego nie mo\u017cemy rozpozna\u0107 PTSD.<\/p>\n\n\n\n

    Mo\u017cliwe jest samoistne ust\u0105pienie objaw\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Tak. Og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c, w zale\u017cno\u015bci od rodzaju do\u015bwiadczenia traumatycznego (i od \u017ar\u00f3d\u0142a bada\u0144) na zaburzenia stresu postraumatycznego zapadnie od 8% do 50% os\u00f3b. Zatem nawet w najbardziej pesymistycznym scenariuszu po\u0142owa os\u00f3b nie b\u0119dzie mia\u0142a PTSD. U wi\u0119kszo\u015bci os\u00f3b po oko\u0142o 1 miesi\u0105cu objawy zespo\u0142u stresu ostrego b\u0119d\u0119 ust\u0119powa\u0107 i nie przekszta\u0142c\u0105 si\u0119 w PTSD.<\/p>\n\n\n\n

    Jakie mamy mo\u017cliwo\u015bci psychoterapii PTSD?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Chcia\u0142abym w tym miejscu podkre\u015bli\u0107, \u017ce mamy do czynienia z osobami, kt\u00f3rych \u017cycie lub \u017cycie ich bliskich by\u0142o naprawd\u0119 zagro\u017cone, albo nawet kto\u015b w tragicznych okoliczno\u015bciach zgin\u0105\u0142. S\u0105 to najci\u0119\u017csze do\u015bwiadczenia z mo\u017cliwych, bo dotykaj\u0105 tego, co cz\u0142owiek ceni najbardziej \u2013 \u017cycia. I tego, czego ludzie boj\u0105 si\u0119 najbardziej \u2013 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

    Zanim przejd\u0119 do kr\u00f3tkiego om\u00f3wienie przyk\u0142adowych sposob\u00f3w pracy z traum\u0105, chcia\u0142abym podkre\u015bli\u0107 dwie kwestie. Pierwsz\u0105 ju\u017c poruszyli\u015bmy: trauma jest silnie kodowana, dotyka sfery poznawczej (my\u015blenie, kora m\u00f3zgu), emocji (uk\u0142ad limbiczny, cia\u0142a migda\u0142owate) oraz reakcji fizjologicznych (uk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czulny, przywsp\u00f3\u0142czulny). Drug\u0105 kwesti\u0105 s\u0105 standardy leczenia: APA American Psychological Association i NICE National Institute for Health and Care Excellence, kt\u00f3re rekomenduj\u0105 przebadane metody psychoterapii. Podobnie, jak klasyfikacje DSM i ICD, te rekomendacje co kilka lat mog\u0119 si\u0119 zmienia\u0107. W rekomendacjach APA i NICE prym wiedzie terapia poznawczo-behawioralna, metody wywodz\u0105ce si\u0119 z terapii CBT dedykowane do terapii traumy. Te dwa aspekty zdecydowanie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na skuteczno\u015b\u0107 leczenia<\/p>\n\n\n\n

    Ka\u017cda z metod jest poparta jakim\u015b modelem teoretycznym, czyli opisem powstawania oraz mechanizmem podtrzymywania zaburzenia. W zale\u017cno\u015bci od modelu, terapia mo\u017ce oddzia\u0142ywa\u0107 w wi\u0119kszym stopniu na dany \u201epoziom\u201d, w kt\u00f3rym jest zakodowana trauma. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 metod \u201ena warsztat\u201d bierze mechanizm unikania jako mechanizm podtrzymywania traumy. Cz\u0119sto m\u00f3wi\u0119 klientom, \u017ce gdyby nie ten mechanizm, gdyby nie unikanie, to by nie by\u0142o wi\u0119kszo\u015bci zaburze\u0144. Niemo\u017cliwe jest jednak, \u017ceby go nie by\u0142o, bo to zupe\u0142nie naturalne, \u017ce chcemy unikn\u0105\u0107 nieprzyjemnych emocji, przede wszystkim l\u0119ku.<\/p>\n\n\n\n

    Przyk\u0142ady metod leczenia:<\/p>\n\n\n\n

    Procedura przetwarzania poznawczego Patricii Resick <\/strong>odnosi si\u0119 w najwi\u0119kszym stopniu do poznawczego aspektu. Ten protok\u00f3\u0142 jest przede wszystkim skoncentrowany na pracy nad restrukturyzacj\u0105 poznawcz\u0105 do\u015bwiadczenia traumatycznego. Jej propozycja jest bardzo u\u017cyteczna i bogata, je\u017celi chodzi o argumenty pozwalaj\u0105ce klientowi zmieni\u0107 lub poszerzy\u0107 perspektyw\u0119 my\u015blenia o do\u015bwiadczeniu, poradzi\u0107 sobie z problemem jakim jest poczucie winy czy wstydu.<\/p>\n\n\n\n

    Procedura przed\u0142u\u017conej ekspozycji Edny Foa<\/strong> oparta jest na koncepcji sieci strachu. Osoba do\u015bwiadczaj\u0105ca traumy \u201euczy si\u0119\u201d ba\u0107 nowych i bardziej oddalonych bod\u017ac\u00f3w od \u017ar\u00f3d\u0142a traumy (generalizacja l\u0119ku), co powoduje pogorszenie funkcjonowania poprzez pr\u00f3by unikania bod\u017aca i wywo\u0142uj\u0105cego go l\u0119ku. Celem terapii jest habituacja (odwra\u017cliwienie) struktur w m\u00f3zgu odpowiedzialnych za odczuwanie l\u0119ku w reakcji na dany bodziec, wraz z restrukturyzacj\u0105 poznawcz\u0105 do\u015bwiadczenia. Odbywa si\u0119 to poprzez wielokrotn\u0105 ekspozycj\u0119 klienta na dany trigger w wyobra\u017ani i realnie. Protok\u00f3\u0142 opisuje sesje szczeg\u00f3\u0142owo i zak\u0142ada \u015bcis\u0142\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z klientem, np. przy ustaleniu listy stresor\u00f3w. Ta procedura du\u017c\u0105 wag\u0119 przywi\u0105zuje przede wszystkim do redukcji l\u0119ku poprzez ekspozycj\u0119 i przeciwdzia\u0142ania unikaniu.<\/p>\n\n\n\n

    Metod\u0105, kt\u00f3ra jest komplementarna z podej\u015bciem CBT jest Eye Movement Desensitization and Reprocessing Francine Shapiro (EMDR)<\/strong>. W EMDR tak\u017ce konceptualizuje si\u0119 ka\u017cdy przypadek oraz stosuje si\u0119 protoko\u0142y dedykowane do problemu klienta. Narz\u0119dziem, kt\u00f3re wspiera przetwarzanie traumy jest bilateralna (naprzemienna) stymulacja. Mog\u0105 to by\u0107 ruchy ga\u0142ek ocznych, u\u017cycie pulsatork\u00f3w lub inna dotykowa stymulacja wykonywana przez samego klienta. Szczeg\u00f3ln\u0105 zalet\u0105 tej metody jest uwzgl\u0119dnienie wszystkich poziom\u00f3w kodowania traumy: aspekt poznawczy, emocjonalny i cia\u0142o. Badania nad metod\u0105 opieraj\u0105 si\u0119 m.in. na neuroobrazowaniu, kt\u00f3re pokazuje, \u017ce po zastosowaniu terapii o\u015brodki w m\u00f3zgu, odpowiedzialne za emocje, szczeg\u00f3lnie za odczuwanie strachu, deaktywuj\u0105 si\u0119, a zwi\u0119ksza si\u0119 aktywacja obszar\u00f3w przedczo\u0142owych czy zwi\u0105zanych z analiz\u0105 i my\u015bleniem. Badania nad metod\u0105 by\u0142y przeprowadzane podczas leczenia weteran\u00f3w z Wietnamu, ofiar trz\u0119sie\u0144 ziemi, a wi\u0119c bardzo ci\u0119\u017ckich traum.<\/p>\n\n\n\n

    Podobn\u0105 w dzia\u0142aniu jest jedna z nowszych metod terapii traumy – Brainspotting<\/strong>. Metoda ta ma celu \u201erozpracowanie\u201d traumy poprzez dotarcie do miejsca jej zakodowania w m\u00f3zgu poprzez ga\u0142ki oczne i r\u00f3\u017cnego rodzaju skupianie wzroku i dezaktywacj\u0119 struktur odpowiedzialnych za pobudzenie emocjonalne. S\u0105 te\u017c metody, kt\u00f3re opieraj\u0105 si\u0119 na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce w terapii traumy bardzo istotny jest zapis traumy w ciele. Takimi metodami s\u0105 Somatic Expirence, czy <\/strong>TRE. Ka\u017cda z metod, czy podej\u015b\u0107 terapeutycznych, ma pewnie tyle samo zwolennik\u00f3w, co przeciwnik\u00f3w, dlatego warto odnosi\u0107 si\u0119 og\u00f3lnych standard\u00f3w, jak NICE, czy APA. W standardach znajduj\u0105 si\u0119 metody, kt\u00f3re maj\u0105 odpowiedni\u0105 liczb\u0119 poprawnych metodologicznie bada\u0144, z dobrymi wynikami skuteczno\u015bci. W tej chwili rekomendacje wygl\u0105daj\u0105 nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • NICE National Institute for Health and Care Excellence (2018) rekomenduje obecnie nast\u0119puj\u0105ce procedury terapii traumy u os\u00f3b doros\u0142ych w ramach terapii poznawczo-behawioralnej zorientowanej na traum\u0119 (kolejno\u015b\u0107 wg NICE): Terapia przetwarzania poznawczego, Terapia poznawcza dla PTSD, Narracyjna terapia ekspozycyjna, Terapia przed\u0142u\u017conej ekspozycji oraz Eye Movement Desensitization and Reprocesing (EMDR).<\/li>\n\n\n\n
    • APA od 2017 roku utrzymuje siln\u0105 rekomendacj\u0119 dla terapii poznawczo-behawioralnej, terapii poznawczej opartej na procesach, terapii poznawczej oraz przed\u0142u\u017conej ekspozycji oraz warunkow\u0105 rekomendacj\u0119 dla EMDR i Narracyjnej terapii ekspozycyjnej.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Rodzaj traumy mo\u017ce mie\u0107 znaczenie w doborze metody. W przypadku wypadk\u00f3w komunikacyjnych dobrze przebadan\u0105 i skuteczn\u0105 metod\u0105 jest przed\u0142u\u017cona ekspozycja. Kiedy mamy do czynienia z traum\u0105 seksualn\u0105, zw\u0142aszcza w dzieci\u0144stwie, kiedy osoba do\u015bwiadczaj\u0105ca molestowania mo\u017ce tego nie pami\u0119ta\u0107, rzeczywi\u015bcie kluczowa mo\u017ce by\u0107 praca szczeg\u00f3lnie uwzgl\u0119dniaj\u0105ca cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

      Wszystkie metody maj\u0105 jeden wsp\u00f3lny mianownik: celem jest przerwanie b\u0142\u0119dnego ko\u0142a unikania emocji l\u0119ku.<\/p>\n\n\n\n

      Warto te\u017c zaznaczy\u0107, \u017ce ka\u017cdy terapeuta wraz z klientem omawiaj\u0105 mo\u017cliwe sposoby pracy. Psychoterapeuta nie pracuje jednak ani na zlecenie innego specjalisty ani klienta. Wyb\u00f3r metody zale\u017cy zawsze od konceptualizacji danego przypadku.<\/p>\n\n\n\n

      Co dla pacjenta jest najtrudniejsze w terapii?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      To bardzo trudne pytanie. My\u015bl\u0119, \u017ce wszyscy pacjenci chcieliby, \u017ceby to, co im lub bliskim si\u0119 przytrafi\u0142o nigdy si\u0119 nie wydarzy\u0142o. W terapii najtrudniej jest przezwyci\u0119\u017cy\u0107 mechanizmy maj\u0105ce na celu unikanie l\u0119ku. Klienci wiedz\u0105, rozumiej\u0105, zgadzaj\u0105 si\u0119 z tym, \u017ce to b\u0142\u0119dne ko\u0142o, ale bardzo trudno im zaufa\u0107, \u017ce l\u0119k mo\u017cna prze\u017cy\u0107 i \u017ce unikanie go przed niczym nie zabezpiecza.<\/p>\n\n\n\n

      Czy s\u0105 przeciwskazania do rozpocz\u0119cia terapii zaburze\u0144 stresu potraumatycznego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Trauma ma sw\u00f3j pocz\u0105tek i koniec. Nie prowadzimy terapii traumy, dop\u00f3ki klient nie jest bezpieczny. Kiedy osoba nadal jest poddawana dzia\u0142aniu bod\u017aca traumatycznego, np. jest wojna, to skupiamy si\u0119 na interwencjach maj\u0105cych na celu zabezpieczenie podstawowych potrzeb osoby. Nie prowadzimy w\u00f3wczas terapii rozumianej jako proces. Aby rozpocz\u0105\u0107 terapi\u0119 traumy, potrzebujemy zorientowa\u0107 si\u0119, czy klient jest w stanie j\u0105 przej\u015b\u0107. Mam tu na my\u015bli zar\u00f3wno jego zasoby psychiczne, jak i prozaiczne, np. finansowe. Terapia traumy to nieustanny balans pomi\u0119dzy przeciwdzia\u0142aniem unikania, a tym, \u017ce klient po prostu nie chce cierpie\u0107 i dlatego stosuje r\u00f3\u017cne strategie, kt\u00f3re paradoksalnie niestety utrzymuj\u0105 go w traumie. Du\u017cym dylematem jest praca z traum\u0105 w przypadku uzale\u017cnie\u0144. Z jednej strony czynne uzale\u017cnienie jest przeciwskazaniem do terapii i rekomenduje si\u0119 najpierw terapi\u0119 uzale\u017cnie\u0144, a z drugiej strony wiemy, \u017ce uzale\u017cnienie cz\u0119sto jest wynikiem jakiego\u015b rodzaju traumy, najcz\u0119\u015bciej do\u015bwiadczonej w dzieci\u0144stwie. Ci\u0119\u017cka depresja i zagro\u017cenie samob\u00f3jstwem mo\u017ce by\u0107 przeciwskazaniem do rozpoczynania terapii traumy, ale tu te\u017c bywa, jak m\u00f3wi\u0142am wy\u017cej: trudno pracowa\u0107 najpierw z depresj\u0105, je\u017celi u jej pod\u0142o\u017ca jest do\u015bwiadczenie traumatyczne.<\/p>\n\n\n\n

      Jak wygl\u0105da \u017cycie pacjenta po terapii zako\u0144czonej powodzeniem?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Mam nadziej\u0119, \u017ce wygl\u0105da lepiej. Terapia zak\u0142ada usuni\u0119cie lub redukcj\u0119 objaw\u00f3w, wi\u0119c klient nie odczuwa tak du\u017co l\u0119ku, nie jest zale\u017cny od strategii zabezpieczaj\u0105cych przed l\u0119kiem, jego uk\u0142ad nerwowy jest wyciszony, redukuj\u0105 si\u0119 objawy somatyczne: r\u00f3\u017cnego rodzaju b\u00f3le, napi\u0119cia, bezsenno\u015b\u0107. Wracaj\u0105 lub tworz\u0105 si\u0119 nowe zainteresowania, poprawiaj\u0105 lub pojawiaj\u0105 si\u0119 bliskie relacje. U\u015bwiadamiaj\u0105 sobie swoje zasoby, kt\u00f3re pozwoli\u0142y im przetrwa\u0107 te straszne rzeczy, zaczynaj\u0105 z nadziej\u0105 patrze\u0107 w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Do czego mo\u017ce prowadzi\u0107 nieleczony stres pourazowy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      Przy PTSD jest podobnie, jak przy innych zaburzeniach – im bardziej utrwalone, tym trudniej si\u0119 leczy. Nieleczone PTSD mo\u017ce skutkowa\u0107 zaburzeniami wsp\u00f3\u0142wyst\u0119puj\u0105cymi, np. depresj\u0105, mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 objawy obsesyjno-kompulsyjne, uzale\u017cnienie od lek\u00f3w, alkoholu, czy innych substancji. Nasilaj\u0105 si\u0119 problemy w relacjach. Osoba rezygnuje z dotychczasowych aktywno\u015bci, niekiedy nie mo\u017ce wykonywa\u0107 pracy zawodowej. Powa\u017cne konsekwencje maj\u0105 do\u015bwiadczenia traumatyczne z dzieci\u0144stwa, kt\u00f3re trwaj\u0105 d\u0142ugo, nierzadko przez ca\u0142e dzieci\u0144stwo, nie s\u0105 postrzegane przez otoczenie jako krzywdzenie, np. alkoholizm jednego z rodzic\u00f3w. To zapewne temat na inn\u0105 rozmow\u0119, ale warto tu zaznaczy\u0107, \u017ce dziecko to nie jest \u201ema\u0142y doros\u0142y\u201d, ma inaczej rozwini\u0119ty uk\u0142ad nerwowy. Im m\u0142odsze dziecko, tym wi\u0119ksza waga i przewaga czytania \u015bwiata poprzez emocje i komunikacj\u0119 niewerbaln\u0105. A zachwianie jego poczuciem bezpiecze\u0144stwa i poczuciem bycia kochanym i akceptowanym to jego by\u0107 albo nie by\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      Jak w ka\u017cdym innym przypadku, warto zg\u0142osi\u0107 si\u0119 do specjalisty, kiedy zauwa\u017cymy, \u017ce po trudnym do\u015bwiadczeniu trudno nam si\u0119 jest uspokoi\u0107, unikamy rzeczy, kt\u00f3re do tej pory robili\u015bmy, bliscy nam m\u00f3wi\u0105, \u017ce ci\u0105gle jeste\u015bmy poirytowani lub smutni. Dr\u0119cz\u0105 nas koszmary, bezsenno\u015b\u0107. Odczuwamy r\u00f3\u017cne objawy fizjologiczne bez uzasadnienia medycznego. Pami\u0119tajmy jednak o tym, \u017ce takie objawy do 1-2 miesi\u0119cy po zdarzeniu s\u0105 zupe\u0142nie naturalne, co nie zmienia faktu, \u017ce i w tym okresie mo\u017cna osobie pom\u00f3c i je z\u0142agodzi\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Zapis wywiadu udzielonego Centrum CBT w listopadzie 2024 Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego (PTSD) to powa\u017cne zaburzenie psychiczne, kt\u00f3re mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y traumatycznego wydarzenia. To, co kiedy\u015b by\u0142o uwa\u017cane za rzadkie schorzenie, dzi\u015b jest coraz lepiej rozumiane i diagnozowane. PTSD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia, relacje mi\u0119dzyludzkie i zdolno\u015b\u0107 do funkcjonowania w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"_jetpack_memberships_contains_paid_content":false,"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-796","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"yoast_head":"\nPTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"noindex, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Zapis wywiadu udzielonego Centrum CBT w listopadzie 2024 Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego (PTSD) to powa\u017cne zaburzenie psychiczne, kt\u00f3re mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y traumatycznego wydarzenia. To, co kiedy\u015b by\u0142o uwa\u017cane za rzadkie schorzenie, dzi\u015b jest coraz lepiej rozumiane i diagnozowane. PTSD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia, relacje mi\u0119dzyludzkie i zdolno\u015b\u0107 do funkcjonowania w […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Bezpieczna przestrze\u0144\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/Bezpieczna-przestrze%c5%84-686760528377035\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-03-06T22:42:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-06T22:42:55+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"vwMYUsmBUk\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"vwMYUsmBUk\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"16 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/\",\"url\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/\",\"name\":\"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/#website\"},\"datePublished\":\"2025-03-06T22:42:53+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-06T22:42:55+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/b9496b09952813d7ec5fe05b90ed23b8\"},\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/#website\",\"url\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/\",\"name\":\"Bezpieczna przestrze\u0144\",\"description\":\"Gabinet psychologiczny\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/b9496b09952813d7ec5fe05b90ed23b8\",\"name\":\"vwMYUsmBUk\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4b8adf1137cf2ccd0bf3ed6e08c0047adb43a773fe909ec41fcdf80c086f079a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4b8adf1137cf2ccd0bf3ed6e08c0047adb43a773fe909ec41fcdf80c086f079a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"vwMYUsmBUk\"},\"url\":\"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/author\/vwmyusmbuk\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144","robots":{"index":"noindex","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144","og_description":"Zapis wywiadu udzielonego Centrum CBT w listopadzie 2024 Zesp\u00f3\u0142 stresu pourazowego (PTSD) to powa\u017cne zaburzenie psychiczne, kt\u00f3re mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 u os\u00f3b, kt\u00f3re do\u015bwiadczy\u0142y traumatycznego wydarzenia. To, co kiedy\u015b by\u0142o uwa\u017cane za rzadkie schorzenie, dzi\u015b jest coraz lepiej rozumiane i diagnozowane. PTSD mo\u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0105\u0107 na jako\u015b\u0107 \u017cycia, relacje mi\u0119dzyludzkie i zdolno\u015b\u0107 do funkcjonowania w […]","og_url":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/","og_site_name":"Bezpieczna przestrze\u0144","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/Bezpieczna-przestrze%c5%84-686760528377035","article_published_time":"2025-03-06T22:42:53+00:00","article_modified_time":"2025-03-06T22:42:55+00:00","author":"vwMYUsmBUk","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"vwMYUsmBUk","Szacowany czas czytania":"16 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/","url":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/","name":"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci - Bezpieczna przestrze\u0144","isPartOf":{"@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/#website"},"datePublished":"2025-03-06T22:42:53+00:00","dateModified":"2025-03-06T22:42:55+00:00","author":{"@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/b9496b09952813d7ec5fe05b90ed23b8"},"breadcrumb":{"@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/2025\/03\/06\/ptsd-zostawic-przeszlosc-w-przeszlosci\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/monika-wicinska.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"PTSD \u2013 zostawi\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 w przesz\u0142o\u015bci"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/#website","url":"https:\/\/monika-wicinska.com\/","name":"Bezpieczna przestrze\u0144","description":"Gabinet psychologiczny","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/monika-wicinska.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/b9496b09952813d7ec5fe05b90ed23b8","name":"vwMYUsmBUk","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/monika-wicinska.com\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4b8adf1137cf2ccd0bf3ed6e08c0047adb43a773fe909ec41fcdf80c086f079a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/4b8adf1137cf2ccd0bf3ed6e08c0047adb43a773fe909ec41fcdf80c086f079a?s=96&d=mm&r=g","caption":"vwMYUsmBUk"},"url":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/author\/vwmyusmbuk\/"}]}},"jetpack_featured_media_url":"","jetpack_sharing_enabled":true,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=796"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":797,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions\/797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/monika-wicinska.com\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}